DS&TH – Gắn bó với hoa văn truyền thống từ năm 2020, Họa sĩ Nguyễn Văn Hà kiên định theo đuổi con đường phục dựng và lan tỏa mỹ thuật cổ Việt Nam thông qua hội họa.
Bằng quá trình nghiên cứu nghiêm túc và sáng tác bền bỉ, anh góp phần làm sống dậy tinh thần di sản, để hoa văn không chỉ là dấu tích của quá khứ, mà trở thành một phần của đời sống đương đại.
Khi mái đình, cổng làng trở thành điểm khởi đầu của một hành trình nghệ thuật
Sinh năm 1998, Họa sĩ Nguyễn Văn Hà đến với hội họa hoa văn không phải bằng một kế hoạch được vạch sẵn, mà từ những rung động rất tự nhiên. Năm 2020, khi bắt đầu vẽ về hoa văn, anh bị cuốn hút bởi hình ảnh mái đình, cổng làng, bởi những chi tiết trang trí từng hiện diện quen thuộc trong đời sống làng quê Việt Nam. Ở đó, có vẻ đẹp tạo hình, có ký ức, tín ngưỡng và tinh thần của một thời đã qua.
Càng tìm hiểu, anh càng nhận ra những nét sơn son, thếp vàng,… từng là tinh hoa của mỹ thuật truyền thống, đang dần mai một. Chính cảm giác tiếc nuối ấy đã trở thành động lực mạnh mẽ, thôi thúc Họa sĩ Nguyễn Văn Hà chọn hoa văn, di sản làm con đường sáng tác lâu dài. Với anh, mỗi nét vẽ không đơn thuần là tái hiện hình thức, mà là một cách trò chuyện với tiền nhân, lắng nghe tinh thần của quá khứ để kể lại bằng ngôn ngữ của hôm nay.
Hành trình đi sâu vào bản chất của “tinh thần hoa văn”
Con đường ấy, dĩ nhiên, không hề dễ dàng. Khó khăn đầu tiên mà Họa sĩ Nguyễn Văn Hà đối diện chính là việc sưu tầm và phân biệt hoa văn qua các thời kỳ. Không có sẵn một kho tư liệu đầy đủ, anh cùng cộng sự phải đi điền dã khắp các di tích cổ ở miền Bắc, quan sát, ghi chép, chụp lại từng chi tiết hoa văn còn sót lại theo thời gian.
Nhưng sưu tầm chỉ là bước khởi đầu. Thách thức lớn hơn nằm ở việc làm sao vẽ lại những hoa văn ấy đúng “tinh thần” của từng thời kỳ. Đó là quá trình dài của cảm nhận, phân tích, so sánh,… để hiểu vì sao đường nét thời Lý mềm mại, thời Trần khỏe khoắn, hay thời Lê mang những đặc trưng riêng biệt. Với Họa sĩ Nguyễn Văn Hà, vẽ hoa văn không phải là sao chép, mà là thấu hiểu, rồi chắt lọc để tinh thần ấy được sống lại trên một bố cục mới, hài hòa và sinh động.
Hai chất liệu, hai nhịp điệu, một tinh thần hoa văn
Hiện nay, Họa sĩ Nguyễn Văn Hà tập trung vào hai dòng sản phẩm chính. Một là các sản phẩm ứng dụng hoa văn, trong đó quạt vẽ tay chiếm phần lớn. Hai là tranh Phật giáo Việt Nam, mảng sáng tác anh đang từng bước mở rộng.
Với quạt vẽ tay, hình dáng đặc thù của chất liệu đặt ra nhiều bài toán về bố cục. Phần trên dễ bị khuyết, hai bên dễ bị trống, đòi hỏi người vẽ phải xử lý tinh tế trong việc sắp xếp và kết hợp họa tiết. Ở đây, hoa văn là để ngắm, và “chuyển động” theo nhịp mở – khép của quạt. Vì thế, Họa sĩ Nguyễn Văn Hà cho phép mình điều chỉnh, kết hợp nhiều họa tiết, làm mới hình tượng để tạo nên một tổng thể hài hòa, nhưng vẫn giữ lại tối đa tinh thần và giá trị gốc của hoa văn Việt.
Ngược lại, với tranh Phật giáo, anh chọn cách tiết chế. Hoa văn lúc này đóng vai trò trang trí trên trang phục, gợi lại hình tượng cổ phục và bối cảnh mỹ thuật xưa. Các đường nét, tạo hình và giá trị tinh thần được giữ nguyên, như một sự tôn trọng dành cho không gian tín ngưỡng và chiều sâu tâm linh của đề tài.
Lựa chọn rất riêng của người vẽ đi cùng di sản
Nhìn lại chặng đường năm năm gắn bó với hoa văn, điều khiến Họa sĩ Nguyễn Văn Hà tâm đắc nhất không phải là số lượng tác phẩm, mà là việc được góp một phần nhỏ vào công cuộc phục dựng, phỏng dựng cổ phục Việt Nam, và lan tỏa hoa văn, mỹ thuật cổ đến gần hơn với đời sống hiện đại. Với anh, chỉ cần những hình tượng tưởng chừng đã bị lãng quên được nhắc lại, được nhìn thấy, được trân trọng, như thế đã là đủ.
Trong thời gian tới, Họa sĩ Nguyễn Văn Hà dự định tập trung nhiều hơn vào các tác phẩm hội họa Phật giáo, lấy cảm hứng và chuyển thể từ chính những pho tượng cổ của Việt Nam. Đó tiếp tục là một hành trình chậm rãi, bền bỉ… nơi hội họa trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại.
Ở Họa sĩ Nguyễn Văn Hà, người ta thấy một lựa chọn rất riêng: không ồn ào, không vội vã, chỉ lặng lẽ vẽ và tin rằng, khi được đặt đúng chỗ, hoa văn Việt sẽ tự cất tiếng, kể câu chuyện của mình bằng vẻ đẹp vượt qua thời gian.
