DS&TH – Trong kiến trúc, nhiều người trẻ bước vào nghề với một niềm tin rất rõ ràng: phải có cái tôi, phải khác biệt, phải để lại dấu ấn. Nhưng sau gần 7 năm làm nghề, KTS Trần Thái Sơn nhìn nhận điều đó theo một cách thực tế hơn, thiết kế không phải là nơi để bảo vệ quan điểm, mà là quá trình đi tìm lời giải phù hợp nhất cho người sử dụng.
KTS Trần Thái Sơn khéo léo rời khỏi cái đúng để chạm đến sự phù hợp
Bắt đầu từ những ngày còn là sinh viên năm ba, anh đã sớm tiếp cận với công việc thực tế. Những bản vẽ đầu tiên, những công trình nhỏ, những lần chỉnh sửa liên tục – tất cả đều xoay quanh một mục tiêu duy nhất: làm tốt hơn mỗi ngày. Nhưng đi cùng với đó là một suy nghĩ rất quen thuộc của người làm nghề trẻ – phải giữ được quan điểm của mình. “Tôi từng nghĩ mình phải đúng, hoặc ít nhất là phải bảo vệ được ý tưởng của mình đến cùng,” anh thẳng thắn nhìn lại.
Thực tế công việc không vận hành theo cách đó. Một dự án không chỉ có bản vẽ, mà còn có ngân sách, tiến độ, con người và rất nhiều yếu tố không nằm trên giấy. Có những phương án được đầu tư nhiều về ý tưởng, nhưng cuối cùng không thể triển khai, đơn giản vì không phù hợp. Đó không phải là một thất bại về chuyên môn, mà là bước chuyển quan trọng trong cách anh nhìn về nghề.
Giữa muôn vàn ý tưởng, thiết kế chọn “lắng nghe” đời sống
Từ những va chạm quý giá như vậy, cách làm nghề của KTS trẻ dần thay đổi. Thay vì đứng ở phía đối diện để bảo vệ phương án, anh chuyển sang vị trí của người đồng hành, lắng nghe, chắt lọc và diễn giải. Một bản thiết kế, theo anh, không nên bắt đầu từ việc mình muốn làm gì, mà từ việc người sử dụng đang sống như thế nào. Những chi tiết rất đời thường như một căn bếp gắn với nhịp sinh hoạt của người mẹ, một góc làm việc cần sự tập trung của người cha, hay thói quen sinh hoạt của cả gia đình… lại chính là những dữ liệu quan trọng nhất để hình thành không gian. “Tôi không cố gắng áp đặt thiết kế. Tôi cố gắng đọc được cách họ sống, rồi chuyển nó thành không gian”, anh đúc kết chia sẻ.
Sự thay đổi này kéo theo một điều quan trọng hơn: cách anh nhìn về sáng tạo. Nếu trước đây, dấu ấn cá nhân cần phải rõ ràng, thậm chí nổi bật, thì hiện tại, anh chọn cách tiết chế. Theo anh, không phải công trình nào cũng cần thể hiện cái tôi của người thiết kế ở mọi chi tiết. Có những dự án, điều quan trọng nhất lại là sự phù hợp, phù hợp với thói quen, với ngân sách, với cách sống. Dấu ấn, nếu có, nên nằm ở cách xử lý tổng thể: tỷ lệ không gian, ánh sáng, cách tổ chức công năng, những yếu tố quyết định trải nghiệm lâu dài. “Có những thiết kế nhìn rất ấn tượng, nhưng sống một thời gian thì thấy bất tiện. Ngược lại, có những không gian ban đầu không có gì đặc biệt, nhưng càng ở lâu càng thấy hợp”, anh nhận ra rằng vế sau mới là thứ đáng theo đuổi.
Nghệ thuật kiến trúc vượt qua hình thức để trở thành trải nghiệm sống
Khi nói về “cái hồn” trong kiến trúc, KTS Trần Thái Sơn không xem đó là một khái niệm mơ hồ. Anh gọi nó bằng hai yếu tố rất cụ thể: cảm xúc và con người. Cảm xúc không nằm ở hình khối, mà nằm ở trải nghiệm, cảm giác dễ chịu khi bước vào, sự thoải mái khi sử dụng, hay đơn giản là mong muốn được trở về sau một ngày dài. Ngược lại, một không gian dù hoàn chỉnh về mặt hình thức nhưng không gắn với người sử dụng, sớm muộn cũng trở nên xa lạ. Ở góc độ đó, “cái hồn” không phải là thứ kiến trúc sư tạo ra một mình, mà là kết quả của việc hiểu đúng người sẽ sống trong không gian đó.
Ít ai hình dung rằng hành trình của anh bắt đầu từ những điều rất giản dị: hai bộ bàn ghế, hai chiếc máy tính, và một giai đoạn làm việc gần như không có giới hạn. Từ những công việc nhỏ nhất như thiết kế một chiếc tủ, một căn phòng, đến những công trình hoàn chỉnh, mỗi bước đi đều đi kèm với áp lực về tài chính, cơ hội và định hướng. Nhưng cũng chính những giai đoạn đó giúp anh nhìn rõ hơn giá trị cốt lõi của nghề nằm ở việc mình giải quyết được vấn đề gì cho người sử dụng.
Ở thời điểm hiện tại, KTS Trần Thái Sơn không còn đặt nặng việc tạo ra những thiết kế gây ấn tượng ngay từ cái nhìn đầu tiên. Điều anh quan tâm là cảm giác sau đó: “Có những ngôi nhà đẹp để nhìn. Có những ngôi nhà để ở. Hai cái đó không phải lúc nào cũng giống nhau”. Và với anh, kiến trúc – nếu làm đúng – phải nghiêng về vế thứ hai. Bởi cuối cùng, giá trị của một công trình không nằm ở việc nó được đánh giá thế nào, mà ở việc người sống trong đó có thực sự muốn quay về hay không.
Khép lại chuyên mục kỳ này, chúc anh sẽ tiếp tục giữ được tinh thần làm nghề chân thành, bền bỉ và gặt hái thêm nhiều dấu ấn giá trị trong chặng đường phía trước. Hẹn gặp lại quý độc giả trong các chuyên mục tiếp theo!
